23 January 2017

Jak zminimalizować negatywny wpływ granic na rozwój handlu w Europie Środkowo-Wschodniej?

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech krajów Europy Środkowo-Wschodniej jest podział regionu na sztywne granice międzypaństwowe. Konflikty i różnice polityczne tylko nasilają hermetyzację krajów tego regionu, prowadząc do zmniejszenia aktywności współpracy transgranicznej. Stwarza to poważne problemy i prowadzi do utraty znaczących dochodów, które każdy kraj mógłby otrzymać w przypadku owocnej współpracy wszystkich podmiotów w regionie.

Po pierwsze, potencjał tranzytowy Europy Środkowo-Wschodniej dewaluuje się. Region ten znajduje się na skrzyżowaniu szlaków tranzytowych łączących Zachód, Wschód i Południe, co daje mu szansę stać się jednym z największych centrów handlowych na świecie. Niestety, przewaga geograficzna regionu została obniżona przez dużą ilość granic celnych, o wyjątkowo niskiej przepustowości.
Po drugie, w Europie Środkowo-Wschodniej aktywnie powstają regionalne międzynarodowe korporacje wraz z własnymi łańcuchami produkcyjnymi, znajdującymi się na terytorium krajów regionu. Optymalizacja procesów gospodarczych w ramach międzynarodowych korporacji wymaga zminimalizowania wpływu czynnika obecności granic na przepływ towarów i usług, tworzących jeden łańcuch produkcyjny.
Po trzecie, powolna współpraca gospodarcza między wschodnimi członkami UE a ich sąsiadami w Europie Środkowo-Wschodniej, nie będącymi członkami Unii, prowadzi do tego, że regiony przygraniczne są nadal w niedostatecznym stopniu inwestowane. Rozwój infrastruktury granicznej jest na dość niskim poziomie i od dawna nie spełnia swoich wymagań. Stąd bierze się korupcja, przemyt, nielegalny przepływ migrantów i wiele innych niepożądanych zjawisk.
Jak zmienić stan rzeczy? W sytuacji, gdy niemożliwe jest znalezienie wspólnego języka w kwestiach politycznych, warto skoncentrować się na lokalnych projektach gospodarczych, korzystnych dla wszystkich uczestników, nawet jeśli wystąpią chwilowe polityczne sprzeczności. Taki interes wspólny dla wszystkich państw Europy Środkowo-Wschodniej prowadzi do wzrostu obrotów handlowych i realizacji potencjału tranzytowego regionu. W związku z powyższym istnieje długa lista praktycznych zadań do wykonania w najbliższej przyszłości:
1. Zwiększenie przepustowości granic oraz skrócenie czasu i liczby kontroli ładunków. Problem ten jest jednym z najbardziej negatywnych czynników, hamujących wzrost obrotów handlowych między UE a jej wschodnimi partnerami. Jest to szczególnie dotkliwe dla transportu samochodowego, na potrzeby którego traci się dużo czasu i pieniędzy na przejściach granicznych. W tym kontekście priorytetowym działaniem powinno być: zwiększenie liczby międzynarodowych punktów kontrolnych, zmniejszenie presji biurokratycznej na przewoźników, uproszczenie i przyspieszenie procedur celnych, stworzenie i rozwój automatycznego systemu przeładunkowego.
2. Rozwój infrastruktury autostrad przechodzących przez Europę Środkowo-Wschodnią. Kluczową rolą w rozwoju współpracy w dziedzinie transportu jest rozbudowa autostrad. Najważniejsze projekty to budowa i utrzymanie autostrad łączących wschodnie kraje UE z partnerami na Wschodzie, przede wszystkim z tymi, z którymi współpracują w ramach strefy wolnego handlu.
Z kolei wschodni sąsiedzi UE muszą podjąć znaczny wysiłek na rzecz poprawy własnej infrastruktury transportowej, zwłaszcza na Ukrainie. Poprawa jakości nawierzchni zwiększy popularność połączeń łączących Ukrainę z zachodnimi sąsiadami oraz ożywienie komunikacji transportowej między nimi.
Konieczne jest również skonsolidowanie wysiłków na rzecz rozwoju siódmego międzynarodowego korytarza transportowego, biegnącego wzdłuż Dunaju. Pozwoli to nie tylko ożywić handel regionalny, ale także przyniesie dodatkowe dochody z funkcjonowania kanału naddunajsko-czarnomorskiego.
3. Rozwój komunikacji kolejowej między sąsiadującymi regionami. Obecnie potencjał transportu kolejowego w Europie Środkowo-Wschodniej jest częściowo blokowany przez przeszkody techniczne, spowodowane przede wszystkim różną szerokością torów kolejowych. Ten problem można rozwiązać na dwa sposoby - poprzez użycie wagonów, dostosowanych do ruchu po dwóch rodzajach torów lub poprzez opracowanie normy europejskiej w sąsiednich krajach. Podobne projekty często pojawiają się na Ukrainie.
Jednym z najbardziej realistycznych jest rozbudowa kolei wąskotorowej od granicy ukraińsko-polskiej do Lwowa. W ramach projektu, dotyczącego wprowadzenia europejskiego standardu rozstawu szyn (po ros. „Euro-Szyny”), Ukraina planuje budowę kolejki wąskotorowej wg europejskiego standardu – szerokość 1435 mm, o łącznej długości 75 km. Projekt jest bardzo obiecujący, w przypadku jego pomyślnej realizacji, celowe będzie przeanalizowanie możliwości jego dalszego rozwoju.
4. Rozwój centrów logistycznych w obszarze przygranicznym. Spowoduje to wzrost wartości dodanej transportowanych towarów, poprzez świadczenie usług logistycznych i usług przeładunkowych. Jednym z obiecujących projektów w tym obszarze jest tworzenie międzynarodowych centrów transportowych i logistycznych na granicach UE i jej wschodnich partnerów. Budowa centrów logistycznych w tej skali nie tylko wzmocni tranzytową rolę krajów regionu, ale pozwoli również na tworzenie silnych klastrów transportowych, które zwiększą atrakcyjność inwestycyjną, zatrudnienie i wzmocnią bazę finansową regionów przygranicznych.
W każdym z tych obszarów kraje Europy Środkowo-Wschodniej powinny opracować listę konkretnych wspólnych programów. Ich wdrożenie nie tylko wzmocni handel transgraniczny, ale także poprawi bezpieczeństwo granic, przyciągnie dodatkowe inwestycje, w szczególności w regionach przygranicznych, a co najważniejsze, przyspieszy integrację gospodarczą w tym regionie.

dr Aleksandr Sloboda

Ekspert ds. polityki międzynarodowej

Autor materiału

dr Aleksandr Sloboda

dr Aleksandr Sloboda

Ekspert ds. polityki międzynarodowej

Analityka i ekspertyzy

Spotlight

01.09European Consulting Group "Business & Politics"

30.08Wielokulturowe zespoły w biznesie: standardowe zadanie czy nowe wyzwanie dla menedżera?

16.08Potencjał inwestycyjny krajów Europy Środkowo-Wschodniej

Komentarze i opinie